Generalfeldmarschall Albert Kesselring in Sant’Oreste, 1943-1944

Italië heeft in beide wereldoorlogen een rol gespeeld. In het dorpje waar ik sinds 1988 woon, werd over het tijdsbestek waarin zij werden gestreden (1915-1918 + 1940-1945) op vrijdagmiddag 13 oktober een klein symposium gehouden. De decennia die zij omsluiten wordt in de Nederlandse geschiedschrijving Interbellum genoemd en in de Italiaanse aangeduid met Ventennio. De bijeenkomst vond plaats in de context van het project “Grote en kleine geschiedverhalen in Neder Sabina tussen de wereldoorlogen” [Storie e microstorie in Bassa Sabina nel periodo delle guerre mondiali], waarvan de organisatoren beogen zoveel mogelijk archiefstukken, mondelinge getuigenissen, foto’s, objecten, enz., aanwezig in de locale archieven, te verzamelen en beschikbaar te maken.

Voor wie? In de eerste plaats voor de inwoners van de tien gemeenten die met hun archieven en bibliotheken aan het project deelnemen. De website tilt op die manier de locale geschiedenis naar een interlocaal niveau en vervolgens naar een vorm van algemene toegankelijkheid. De gemeenten zijn: Cantalupo, Casperia, Forano, Montopoli di Sabina, Nazzano, Poggio Mirteto, Sant’Oreste, Tarano en Toffia. Van deze tien kan ik alleen spreken over Sant’Oreste, de stad waar ik woon en werk. Elk van deze tien heeft natuurlijk iets om trotse verhalen over te vertellen, maar alleen Sant’Oreste heeft de berg Soracte. En juist in de middelste jaren van de Tweede Wereldoorlog heeft deze berg onderdak verleend aan een van Hitlers bekendere generaals: Albert Kesselring.

De twee hoofdrolspelers en Kesselring op de rug gezien.

Kort na half september 1943 vestigde hij zijn hoofdkwartier in de tunnels die in de 2e helft van de jaren dertig van de vorige eeuw op bevel van Mussolini in de westelijke flank van de berg waren gegraven.Het jaar 1943 is een sleuteljaar: op 25 juli zet de Hoge Raad van het fascisme zijn eigen leider af. Na zijn bezoek aan de koning wordt de Duce gearresteerd en naar Campo Imperatore op de Gran Sasso overgebracht. Op 8 september wordt in de vooravond bekendgemaakt dat Italië om een wapenstilstand heeft gevraagd aan de geallieerden, die inmiddels een flinke vooruitgang hebben geboekt in het zuiden van het land. De koning en de regering poetsen kortelings de plaat: in Brindisi nemen zij de boot naar veiliger havens.

De voormalige bondgenoten zagen de bui al hangen en hebben na 25 juli 1943 niet stilgezeten. Generaal Kesselring kan na overleg met Hitler in actie komen en al op 10 september de getekende overgave in ontvangst nemen en Rome en Midden- en Noord-Italië tot bezet gebied verklaren waarvoor de Duitse oorlogwetgeving geldt. Enkele dagen daarna betreedt de generaal zijn werkvertrekken in één van de tunnels. De berg biedt hem, zijn staf en manschappen, ongeveer 500 personen, veiligheid tot de eerste dagen van juni 1944.

Deze opmerkelijke aanwezigheid heeft in het dorp ook in de naoorlogse jaren een rol gespeeld. Zodanig dat een onderwijzer tijdens de schooljaren 1976-1977 en 1977-1978 op het idee kwam om een groep van 27 leerlingen van 10 tot 12 jaar een flink aantal familieleden en bekenden over deze negen maanden te ondervragen. Het kon immers niet anders dan dat de aanwezigheid van soldaten en officieren van de Wehrmacht het bestaan van velen in het dorp belangrijk had beïnvloed.

De onderwijzer heette Giuseppe Zozi (overl. in 2016). Een groot deel van de 27 leerlingen woont nog in het dorp. Eén van hen heeft tijdens het symposium van vrijdagmiddag iets over hun ‘onderzoek’ verteld. Hij liet ons ook het resultaat ervan zien: een ruim 300 pagina’s tellend gestencild verslag van hun werk. De jongens en meisjes hadden ‘oral history’  bedreven zonder ooit van deze vorm van geschiedbeoefening te hebben gehoord.

De wethouder van cultuur heeft mij gevraagd iets te zeggen over het personage commandant Albert Kesselring en over het boek L’isola di Kesselring, dat onze uitgeverij Apeiron Editori in 2002 heeft gepubliceerd. In het boek wordt het verhaal van de negen maanden verteld. De redacteur Francesco Zozi had zich voorgenomen het materiaal in een leesbaar verhaal toegankelijk te maken voor zijn dorpsgenoten en eventueel voor andere geïnteresseerden. Hier was dus geen historicus aan het woord die de nodige kritische afstand kon nemen, maar een dorpsbewoner met een politieke mening die door velen werd gedeeld en door vele anderen radikaal verworpen. Zozi stond immers bekend als een sympathisant van Mussolini en orthodoxe katholiek, en beide aspecten hebben hun sporen nagelaten. Niettemin vond het boek bij ‘vriend’ en ‘vijand’ onthaal en maakte op zijn beurt geschiedenis, ook buiten het dorp.

Aan mij dus het verzoek iets over de ‘ware’ Albert Kesselring naar voren te brengen. Ik zal dat hier niet herhalen en verwijs naar de inmiddels flink gegroeide literatuur en de memoires van de Wehrmacht generaal van de Luftwaffe, waarin hij met onwankelbare trots zijn levensloop aan het papier heeft toevertrouwd. Hij verschoont zichzelf van elke verantwoordelijkheid voor de talloze burgerslachtoffers van de bombardementen op de steden Warschau (1939) en Rotterdam (1940). Zijn beleid ten aanzien van het Italiaanse verzet en de burgerbevolking – gekenmerkt door de voor nazi’s kenmerkende terreur – werd volgens hem door de oorlogssituatie gerechtvaardigd. Mij lijkt de understatement-achtige conclusie van de Duitse historicus Elmar Krautkrämer geldig: ‘Eine besondere Achtung des menschlichen Lebens hat ihn nicht ausgezeichnet’. Ik hoef niet te zeggen, dat de hier opgesomde elementen door redacteur Zozi niet in aanmerking zijn genomen. Onjuist en onnodig zou het zijn hem dit achteraf te verwijten. Voor het veertigtal toehoorders van mijn Kesselring causerie was dit nieuwe informatie die tot debat aanleiding gaf.

De bijeenkomst van vrijdagmiddag maakte overigens opnieuw duidelijk welke gevaren locale geschiedschrijving bedreigen, als deze wordt bedreven met een te geringe historiografische afstand, men de algemene context uit het oog verliest en als men, ten slotte, gegevens verzamelt met behulp ‘oral history’ technieken zonder de regels van dit vak in acht te nemen.

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Sant'Oreste en de berg Soracte en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Plaats hier uw reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s